Normal ⛵Pozitif Bilimler

Genel Hatlarıyla Yapay Zeka

Yapay zeka günümüzde bize mistik bir konu, yeni bir büyü gibi gözükmektedir. Yapay zeka denince kimilerinin aklına “insandan üstün kabiliyetlere sahip makine”, kimilerinin aklına “üst düzey algoritmalar” gelmektedir. Reklamların olmazsa olmaz “yapay zekalı” etiketi, hem bizim yapay zekayla ilgili bilgisizliğimizin kullanıldığını hem de bu yeni trend kavramın bir “pazarlama taktiği” olduğunu gösteriyor. Biz de bu bulanıklıkta bir kavrayış ve anlayışa sahip olabilmek için yapay zeka terimini inceleyeceğiz. Öncelikle yapay zekanın ne olduğunu araştıracağız, ardından tarihsel öneme sahip biri metodolojik, diğeri kavramsal olan iki ayrımdan bahsedip yapay zekanın doğuşunu anlamaya çalışacağız.

Zeka dediğimiz kavramı anlayabilmek için “zeki” olmadığını düşündüğümüz nesnelerle karşılaştırma yapmaktan başlayabiliriz. Örneğin “bir masa zeki değildir” dediğimde, katılacağınızı düşünüyorum. Öncelikle insan ile masa arasındaki benzerlikleri bulmaya çalışalım. İnsan da masa gibi atomlardan, maddeden oluşmaktadır. İnsan da masa gibi bir şeyleri havada tutma özelliğine sahiptir ya da ikisi de “ayakta” durabilmektedir. Fakat bu özelliklerin hiçbiri tek başına zeki olmak için yeterli değildir. İnsan, çevresindeki olayları algılayıp bunlardan bilgi elde edebilmektedir. Örneğin, ateşle dumanı sürekli yan yana gören birisi artık sadece duman gördüğünde ateşin de beraberinde olabileceğini kestirebilmektedir. Bu olaya “akıl yürütme” diyelim. Dumanı görebilmek ise duyu organına atıfta bulunmaktır ve masayla bir diğer farkımız “duyular aracılığıyla dış dünyadan veri girişi almaktır” denebilir. Son olarak, zeki olduğunu anlamamız için bir eylemde, bir faaliyette bulunmasını bekleriz insanın. Örneğin ateşi söndürmesi. Yani insan aynı zamanda veri girişi ve akıl yürütmenin ürünü olan faaliyet ile dış dünyayı değiştirebilme kabiliyetine, sonuç verme yeteneğine sahiptir. Bu özellikler “doğal” zekayı açıklamak için güzel bir başlangıç.

Doğal zeka hakkında bir sezi oluşturduğumuza göre şimdi bu kavramın “yapay” olanını incelemeye çalışalım. Anderas Kaplan ve Michael Haenlein’in tanımına göre yapay zeka, harici veriyi doğru şekilde yorumlayabilen, bu yorumdan elde ettiği bilgiden öğrenme gerçekleştirebilen ve bu öğrendikleriyle belli görevleri esnek bir adaptasyon ile tamamlayabilen sistemdir.1Andreas Kaplan, Michael Haenlein. 2019. Siri, siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? on the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence. Business Horizons 62 (1): 15–25. doi: https://doi.org/10.1016/j.bushor.2018.08.004.ISSN 0007-6813 İnsanın doğal zekasına makineler vasıtasıyla erişebilmek için ölçütümüz ne olacaktır? İnsan gibi davranması yeterli midir? Ya da insan gibi akıl yürütmesi, düşünmesi… Peki insan gibi olmayıp oldukça rasyonel, mantıklı düşünen ya da davranan makineler… Bu ölçütlerin her biri yapay zekada bir ekolü temsil etmektedir. Bu konuyla alakalı olarak Stuart Russell ve Peter Norvig2Stuart J. Russell, Peter Norvig. 2010. Artificial intelligence: a modern approach, 3rd ed. Upper Saddle River, N.J.: Prentice Hall. http://www.worldcat.org/oclc/688385283. ISBN 9780132071482, dört ekolden bahseder: Birinci ekolün savunucuları belli bir ölçüde, insan akıl yürütmesinin aşamalarına, sonuçlandırma yeteneğine sahip sistemleri üretmeye yoğunlaşmıştır. İkinci ekol ise hangi yollarla olursa olsun (yani makinenin içeriği ve dizaynı önemli değil) insan davranışlarına sahip makineler yaratma peşindedir. Üçüncü ekol ve dördüncü ekolün, insanı taklit isteğinden uzaklaştığını görüyoruz. Üçüncü ekole göre önemli olan optimal (yani problemin en iyi çözümü) yanıtlar üreten makinelerdir. Ana istek, makine davranışının rasyonel olmasıdır diyebiliriz. Dördüncü ekolde ise, davranıştan ziyade akıl yürütmenin rasyonel olması isteği vardır. Örneğin, 2x = 2 denkleminin çözümü x = 1 ise, dördüncü ekol bu denklemi rasyonel olarak nasıl çözebileceğine yoğunlaşmıştır. Mesela iki tarafı da 2’ye bölmek…

Turing Testi

Yapay zekayı genel anlamıyla tanıttığımız bu yazımızda şimdi tarihsel önemi olan bir testten bahsedeceğiz. Turing Testi, 1950’de Alan Turing tarafından bir makinenin “zeki” olup olmadığını anlayabilmek için öne sürülen testtir. Makine, bir insan tarafından sözlü mülakata tabi tutulur. Eğer insan, karşısındakinin makine olup olmadığını anlayamazsa makine testi geçer. Bartneck, Lütge, Wagner ve Welsh‘e göre bu test yapay zeka tarihinde önemli etkilere sahip olduğu kadar da ihtilaflıdır.3Bartneck, C., Lütge, C., Wagner, A., & Welsh, S. (2021). An Introduction to Ethics in Robotics and AI. Springer Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-51110-4 Test, insanın bir sonuca varmadan önce makineyle ne kadar süre konuşması gerektiği hakkında bilgi vermemektedir. Buna rağmen test, yapay zekaya denenebilirlik katması açısından oldukça önemli bir konumdadır.

Zayıf Yapay Zeka ve Güçlü Yapay Zeka

Bu ayrım yapay zeka hakkında şu ana dek kat ettiğimiz yolu ve yapay zeka çalışmalarında hani aşamada olduğumuzu anlamak için oldukça önemli. John Searle yapay zekayı iki farklı kısma ayırmıştır.4Searle, John R. 1980. Minds, brains and programs. Behavioral and Brain Sciences 3 (3): 417–457. https://doi.org/10.1017/S0140525X00005756 Zayıf yapay zeka, belli görevleri yerine getirebilen ve sadece bunla sınırlı kalan sistemleri ifade etmektedir. Örneğin, telefonlarımızdaki yüz tanıma sistemleri, sürücüsüz arabalar, Siri gibi “akıllı” kişisel asistanlar ve daha birçokları bu kategoridedir. Bu yazılımlar belli işleri yerine getirebilirler ve diğer problemleri çözme kabiliyetleri olmadığı gibi, benzer problemleri bile başarıyla çözemeyecek kadar esneklikten uzaktırlar. Güçlü yapay zeka ise aslında aklımızda yapay zeka deyince oluşan kavramı anlatmaktadır. Searle’in tanımıyla güçlü yapay zeka “doğru girdilere (duyumsama, algılama) doğru dönütler (davranışlar, sonuçlar) sunan ve bu sayede insan zihnine sahip gibi bir izlenim yaratan programlanmış bilgisayarlardır”. Güçlü yapay zeka, sadece çözüm yeteneğiyle değil, herhangi doğru girdiye doğru sonuç verebilme yeteneğiyle tanımlanmıştır. Bartneck vd. şu an hiçbir yapay zeka sisteminin genel zekaya erişemediğini söylemektedir.5Bartneck, C., Lütge, C., Wagner, A., & Welsh, S. (2021). An Introduction to Ethics in Robotics and AI. Springer Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-51110-4

 

Bu yazıya referans verin: Berf Uğurlu (9 Şubat 2021), "Genel Hatlarıyla Yapay Zeka", Nimbus, Erişim tarihi: 9 Nisan 2021, https://nimbuskultursanat.com/normal/genel-hatlariyla-yapay-zeka/.
Referanslar
  • Andreas Kaplan, Michael Haenlein. 2019. Siri, siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? on the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence. Business Horizons 62 (1): 15–25. doi: https://doi.org/10.1016/j.bushor.2018.08.004.ISSN 0007-6813
  • Bartneck, C., Lütge, C., Wagner, A., & Welsh, S. (2021). An Introduction to Ethics in Robotics and AI. Springer Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-51110-4
  • Searle, John R. 1980. Minds, brains and programs. Behavioral and Brain Sciences 3 (3): 417–457. https://doi.org/10.1017/S0140525X00005756
  • Stuart J. Russell, Peter Norvig. 2010. Artificial intelligence: a modern approach, 3rd ed. Upper Saddle River, N.J.: Prentice Hall. http://www.worldcat.org/oclc/688385283. ISBN 9780132071482
 
close

Selam 👋
Seni Nimbus'ta gördüğümüze çok sevindik!

Nimbus'ta yayınladığımız içerikleri düzenli aralıklarla posta kutunda görmek istersen, formu doldurabilirsin.

İstenmeyen posta göndermiyoruz! Daha fazla bilgi için gizlilik politikamızı okuyun.

Yorum Yapın